:(:

Demək olarki, problem həyatın özündə deyil. Problem bizim ona necə baxmağımızdadır.
Eyni hadisə bir insana “son” kimi görünür, digərinə isə “başlanğıc” kimi. Fərqi yaradan hadisə deyil, yanaşmadır.
İnsan çox vaxt çıxış yolu axtarır, amma əslində əvvəlcə baxışını dəyişməlidir. Çünki baxış dəyişmədən həyat dəyişmir.
“Bu niyə başıma gəldi?” sualı insanı yerində saxlayır.
Amma “Mən bundan sonra nə edə bilərəm?” sualı insanı hərəkətə gətirir.
Həyat həmişə ədalətli və aydın olmur. Amma sənin reaksiyan həmişə sənin əlindədir.
Böyük dəyişikliklər çox zaman böyük addımlarla başlamır. Sadəcə bir fərqli düşüncə ilə də başlayır.
Və o an hər şey dəyişməyə başlayır — xaricdə yox, içində.

Öz potensialını bilə-bilə hərəkətsiz qalmaq sadəcə bir zəiflik deyil — bu, insanın özünə, gələcəyinə və ona ümid bağlayanlara qarşı etdiyi səssiz bir xəyanətdir. Çünki insanın içində daşıdığı imkanlar yalnız düşünmək üçün deyil, həyata keçirmək üçündür. Əks halda, zaman keçdikcə bu istifadə olunmamış potensial peşmanlığa çevrilir və insanı içdən içə yeyir.

Həyatın ən sərt, amma ən ədalətli qanunlarından biri budur: nəticələr seçimlərin məhsuludur. Biz çox vaxt böyük qərarların həyatımızı dəyişdiyini düşünürük, amma əslində hər şey xırda seçimlərlə başlayır. Bu gün təxirə saldığın bir iş, atmadığın bir addım, vermədiyin bir qərar — sabah qarşılaşacağın reallığın gizli memarına çevrilir.

İnsan bəzən taleyi xarici amillərlə əlaqələndirməyə meylli olur: şərait, imkanlar, insanlar və s… Amma reallıq ondan ibarətdir ki, həyatın istiqamətini müəyyən edən əsas qüvvə insanın elə özüdür. Seçim etməmək belə bir seçimdir. Hərəkətsizlik də nəticə doğurur — sadəcə bu nəticə çox vaxt istədiyimiz kimi olmur.

Bu reallığı qəbul etmək isə həm çətin, həm də azadlıqvericidir. Çətindir, çünki artıq bəhanələrin arxasına sığınmaq mümkün olmur. Azadlıqvericidir, çünki insan anlayır ki, dəyişmək gücü də elə onun öz əlindədir. Məhz bu nöqtədən sonra həyat təsadüflərin deyil, şüurlu qərarların nəticəsinə çevrilir.

Əgər bu düşüncəni həyat fəlsəfəsinə çevirə bilsək, artıq gələcəklə bağlı böyük və iddialı planlar sadəcə xəyal olaraq qalmaz. Onlar konkret addımlara, sistemli hərəkətlərə və davamlı inkişaf prosesinə çevrilər.

Bu gün etdiyin ən kiçik düzgün seçim belə, sabahkı həyatının istiqamətini dəyişə bilər. Ona görə də sual sadədir: sən potensialını sadəcə bilənlərdən olacaqsan, yoxsa onu reallaşdıranlardan?

İstənilən halda seçim edirsən — ya şüurlu şəkildə, ya da fərqində olmadan.

Cəfər Cabbarlı adına Respublika Gənclər Kitabxanası - https://ryl.az/electronic-services/elektron-kitabxana

Bir anlıq gözləri doldu...
Və səssizcə bütün dünya ilə vidalaşdı...

Uşaqlığı yadına düşdü —
utanmadan güldüyü anlar,
ən adi şeydən belə sevindiyi günlər,
kimisə sevəndə açıq-aşkar sevdiyini deməsi...
və nifrət edəndə belə gizlətməməsi...

Hər şey çox sadə idi o vaxtlar...

Elə bu anda ayağının altındakı stul sürüşdü.
Boğazına keçirdiyi ip dartıldı...

Nəfəs daraldıqca,
ayaqları boşluqda çırpındıqca,
bir vaxtlar rahat aldığı nəfəsin,
üzərinə möhkəm basdığı torpağın qədrini anlamağa başladı...

Gözləri qaralırdı...

Və o qaralığın içində —
ömrü boyu yaşadığı ən gözəl anlar bir-bir canlanırdı...

Elə bu an...
kiminsə yanında olduğunu hiss etdi.

Qara geyimli, eybəcər simalı bir varlıq...

Ömrü boyu belə birini görməmişdi.

O varlıq əlindəki ilə onun bədəninə toxundu —
və sanki canından can çəkirdi...

Ağrı ilə qarışıq bir qorxu...

“İlahi, bağışla... mən bunu istəmirdim...”
— deyə pıçıldadı...

Bu zaman qulağına tanış, amma qəribə şəkildə dərin gələn sözlər çatdı:
“Hər canlı ölümü dadacaq...”

Bu sözləri anlayırdı...

Artıq öldüyünü hiss edən gənc çarəsizcə qışqırdı:
— Geri dönmək istəyirəm...

Amma o varlıq yalnız bir şeyi təkrarlayırdı:
“Hər canlı ölümü dadacaq...”

Elə bu anda...

Bir səs yüksəldi...

Azan səsi...

Qəribə idi —
səs çox yaxından gəlirdi...

“Şəhadət verirəm ki, Allahdan başqa ilah yoxdur...”

Səs getdikcə aydınlaşırdı...

Qaranlıq çəkilməyə başladı...

Eybəcər simalar nurlanırdı...

Və yuxarıdan bir səs gəldi —
qəlbi titrədən, amma eyni zamanda sakitlik verən bir səs:

— “Onun Yer üzərindəki missiyası hələ bitməyib. Geri dönsün.”

Hər şey dəyişdi...

Az əvvəl qorxunc görünən varlıq
bir anda mələyə çevrildi...

Uzun qanadları, nur saçan siması...

Gözlərinə baxmaq belə mümkün deyildi...

Mələk gəncə yaxınlaşırdı...

Amma qəribə bir şey baş verirdi —
o yaxınlaşdıqca, gənc uzaqlaşırdı...

Gənc ona tərəf getmək istəyirdi...
ona toxunmaq...
onu qucaqlamaq...

Amma...

Artıq gec idi...

Gözlərini açdı.

O, öz evində idi.
Doğma çarpayısında...

Və azanın son kəlməsi səsləndi:

“La ilahə illəllah...”

Sübh azanı bitmişdi...

Deməli...
bütün bunlar yuxu idi...

Bunu anladığı anda bədəni titrəməyə başladı.

Amma bu qorxu deyildi artıq...

Bu — oyanış idi.

Sakitcə ayağa qalxdı...

Toz basmış rəfin ən aşağı siyirməsini açdı...

Və uzun zamandır toxunmadığı
namaz səccadəsini götürdü...

Gənc oğlan başını aşağı salıb, sakit şəkildə uzun bir yola çıxmışdı.
Başına gələcəklərdən, nələrin olacağından, kimlərlə qarşılaşacağından, hara gedəcəyindən xəbərsiz idi...

Onu bu yola vadar edən səbəblər var idi.
Dilə gəlməyən, düşünülməsi belə ağır olan səbəblər...

O, hər şeyə — keçmiş həyatına, vərdişlərinə, bu günə qədər qazandıqlarına, öyrəndiklərinə — ümumiyyətlə, əvvəl nəyi var idisə hamısına “əlvida” deyib yeni bir başlanğıc etmişdi.

Heç kimin onu başa düşməyəcəyini bilə-bilə çıxmışdı bu yola...
Hazırlıqsız... Çətinliklə...
Amma qəlbində alov kimi yanan böyük bir ümidlə...

Bu ümid özünə deyildi.
Əgər özünə ümid etsəydi, indiyə qədər qazandıqlarını səfərbər edib istədiyinə çata bilərdi.

Xeyr...
Onun ümidi daha böyük bir Qüvvəyə idi.

O Qüvvə ki, o hələ dünyaya göz açmamışdan əvvəl — ana bətnindəykən — onu seçmişdi.
Həyat üçün... Yaşamaq üçün... Mübarizə üçün...

O Qüvvə ki, hər gün anasının qanından ona da bir “pay” ayırırdı ki, böyüsün, inkişaf etsin...

O Qüvvə ki, onu bu dünyaya bəxtəvər gətirmişdi.
Valideynləri onu sevirdi.
O, uşaq evlərinə qoyulan minlərlə sahibsiz uşaqdan biri deyildi...

O Qüvvə ki, onu bərəkətli torpağın azad vətəndaşı etmişdi.
Müharibə, sürgün, aclıq və səfalət içində yaşayan milyonlardan biri deyildi...

O Qüvvə ki, onu gözəl bir dövrdə dünyaya gətirmişdi.
Dünyanın hər gün inkişaf etdiyi, imkanların artdığı bir zamanda...

O Qüvvə ki, ona:
— yaşamaq üçün bir ev,
— geyinmək üçün isti paltar,
— qidalanmaq üçün ərzaq,
— içmək üçün təmiz su,
— sevmək və sevilmək üçün ailə,
— yerimək üçün ayaqlar,
— görmək üçün büllur kimi gözlər,
— eşitmək üçün qulaqlar,
— düşünmək üçün ağıl,
— sevmək üçün ürək bəxş etmişdi...

O Qüvvə ki, ona:
— öyrənmək üçün müəllim,
— anlamaq üçün çətinlik,
— məsuliyyət üçün qaydalar,
— özəl olduğunu hiss etmək üçün sevdiyi insan,
— dəyərini bilmək üçün dostlar,
və nəhayət...
hər şeyə “əlvida” deyib yeni bir yola çıxmaq üçün cəsarət vermişdi.

İndi...
O’ndan başqa kimə ümid edə bilərdi?..

Gənc bunları düşündükcə, ilk addımını atdığı yolun üzərində milyonlarla insanın ayaq izlərinin olduğunu gördü...

Və anladı —
bu yol tək onun yolu deyildi...

İnsan haqqında çox maraqlı bir həqiqət var.

Hamı həyatını dəyişmək istəyirmiş kimi görünür. Amma əslində insanların çoxu həyatını dəyişmək istəmir. Onlar sadəcə həyatlarının mənasını anlamaq istəyirlər.

Bəzən insanın içində qəribə bir narahatlıq yaranır. Sanki hər şey normaldır, amma nəsə çatmır. Həyat davam edir, günlər keçir, planlar qurulur, amma insan öz içində tam olaraq harada dayandığını anlaya bilmir.

Bu vəziyyətdə çox insan dərhal bir nəticəyə gəlir: “Həyatımı dəyişməliyəm.”

Amma bəzən problem dəyişiklik ehtiyacı deyil. Problem aydınlıq çatışmazlığıdır.

İnsan nə istədiyini bilməyəndə, etdiyi hər şey mənasız görünə bilər. Halbuki bəzən həyatın istiqamətini dəyişmək yox, sadəcə bir addım geri çəkilib baxmaq kifayətdir.

Sual vermək.

Mən nə edirəm?
Niyə edirəm?
Həqiqətən bunu istəyirəmmi?

Bu suallar sadə görünür. Amma insan çox vaxt bu suallardan qaçır. Çünki cavablar həmişə rahat olmur.

Bəzən cavab odur ki, insan başqalarının gözləntiləri ilə yaşayır. Bəzən isə sadəcə vərdişlərin içində ilişib qalır.

Amma maraqlıdır ki, insan öz həyatını anlamağa başladıqca hər şey yavaş-yavaş dəyişir. Böyük qərarlar vermədən belə dəyişir.

Çünki aydınlıq insanın içində sakit bir istiqamət yaradır.

Və o zaman həyat birdən-birə dəyişmir.

Sadəcə daha mənalı görünməyə başlayır.

Bəzən insan elə bir nöqtəyə çatır ki, içindəki bir şeyin ölümünü hiss edir. Bu, adi bir məyusluq deyil, keçici kədər də yox. Bu, insanı insan edən, onu bu həyata bağlayan, səhərlər yuxudan qalxmağa səbəb olan bir xüsusiyyətin, bir inamın, bir mənanın səssizcə sönməsidir. Elə anlar olur ki, insan bu itkinin ağırlığını daşımaqdansa, hər şeyin birdəfəlik bitdiyi bir sakitliyi arzulayır. Amma əslində bu arzu həyatın özünə deyil, içində qalan boşluğa yönəlir.

Bu vəziyyətə düşən insan seçim qarşısında qalır. Bir tərəfdə içində ölən şeyi qəbul edib, onun yasını tutmaq və yoluna davam etmək var. Digər tərəfdə isə həmin boşluğun səni yavaş-yavaş udmasına icazə vermək. Bu seçim asan deyil, çünki burada nə doğru, nə də yanlış aydın görünür. Dərin düşünən insanlar bu mərhələyə daha tez gəlir. Onlar həyatın səthində axıb getmir, sualların dibinə enirlər. Və suallar dərinləşdikcə cavablar azalır.

İnsan çox vaxt özünü zəif hesab edir. Halbuki bu nöqtəyə çatmaq zəiflik yox, həssaslıqdır. Hər kəs itirir, amma hər kəs itirdiyini hiss etmir. Hiss edənlər üçün isə həyat bir az daha ağır, bir az daha səssiz olur. Çünki insan başa düşür ki, artıq əvvəlki insan deyil. Gülüş eyni gülüş deyil, ümid eyni ümid deyil, arzular da əvvəlki qədər saf deyil. Bu fərq insanı qorxudur. Çünki dəyişmək, əslində, kiçik bir itki ilə baş verir.

Amma çox vaxt unudulan bir həqiqət var: içində nəsə öləndə, bu sənin də bitdiyin anlamına gəlmir. Bəzən həyat insanı qıraraq formalaşdırır. Bu romantik səslənmir, amma gerçəkdir. Hər sarsıntı insanın bir tərəfini aparır, amma eyni zamanda başqa bir tərəfini yaradır. Bu proses səs-küylü olmur. Nə alqış var, nə də dərhal görünən bir nəticə. Sadəcə bir gün insan geriyə baxanda anlayır ki, o boşluq ya onu məhv edib, ya da onu daha dərin bir insana çevirib.

Yaşamaq bəzən güclü olmaq demək deyil. Bəzən yaşamaq sadəcə qalmaqdır. Bir gün də qalmaq, bir səhər də oyanmaq, bir nəfəs də almaq. İnsan hər dəfə içində ölən şeyin yerinə yeni bir məna qoymaq məcburiyyətində deyil. Bəzən sadəcə o boşluqla yaşamağı öyrənmək kifayətdir. Çünki hər boşluq doldurulmaq üçün yaranmır; bəziləri insanı sakitləşdirir, yavaşladır və düşünməyə məcbur edir.

Bəlkə də həyatın ən ağır, amma ən real dərsi budur: insan dəfələrlə dağılır, amma hər dəfə tamamilə yox olmur. Və bəzən insanın ən böyük cəsarəti, hər şey mənasız göründüyü halda belə, bir seçim edir — qalmaq seçimi. Bu seçim yüksək səslə verilmir, heç kimə sübut edilmir. Sadəcə içində edilir. Və çox vaxt ən dərin dəyişikliklər də məhz orada başlayır.

"İlahi, ola bilməz. Ən yaxın tanışım yeni telefon aldı, daha gözəl şəkillər çəkə bilir."

"Digər tanışım bahalı maşın aldı... Necə də şanssız və əlacsızam."

"Mənim həyatımın heç bir mənası yoxdur."

Bəzən həyat sanki eyni yerdə dövr edir. Hər gün bir-birini təkrar edir, eyni yollar, eyni insanlar, eyni duyğular. Sən də deyə bilərsən: “Heç nə dəyişmir, irəliləmirəm, həyatım getmir.”

Amma bir az dayan. Fikirləş: Bəlkə də həyatın spiral kimidir?

Quşgözü ilə – yuxarıdan baxanda – spiral yalnız eyni dövrələri göstərir. Eynilik, təkrarlanan hərəkət. Amma spiralın kənarından, yəni fərqli bucaqdan baxsan, görərsən ki, o dövrələr əslində yuxarıya doğru qalxır. Yəni sən hər dəfə eyni şeyi yaşadığını düşünsən də, əslində bir addım daha yüksəlmisən. Sadəcə bu irəliləyiş gözlə deyil, zamanla görünür.

Bu gün etdiyin kiçik seçimlər — bir kitab oxumağın, yeni bir şey öyrənməyin, bir addım geri çəkilib düşünməyin — sabah səni fərqli bir yerə aparacaq. Amma həmin dəyişikliklər içində olduğun zaman baş vermir. Onlar yığılır, formalaşır və bir gün qəfil özünü göstərir.

Bəlkə də sən “getmir” sandığın həyatla, əslində sakit və səssiz bir inkişafdasan. Və bu inkişaf, sən fərqinə varmadan səni olduğun yerdən çox uzaqlara aparacaq.

Sevgi, insanın ən mürəkkəb və dərin hisslərindən biridir. Bu sualın cavabı isə sevgiyə necə yanaşdığımıza, onu necə anladığımıza və həyatımızda necə yaşadığımıza bağlıdır. Gəlin, bu mövzuya fərqli baxış bucaqlarından nəzər salaq:

Hormonların təsiri: Sevginin başlanğıc mərhələsi çox vaxt biokimyəvi bir proseslə əlaqələndirilir. Beyində serotonin, oksitosin və dopamin kimi maddələr insana euforiya hissi verir. Bu, sevginin sanki müvəqqəti bir sehr kimi görünməsinə səbəb olur.

Romantik ideyalar: Cəmiyyətdə sevgi çox vaxt filmlərdə, kitablarda və mahnılarda idealizə edilir. Bu ideal obraz, real həyatda insanlara uyğun gəlməyə bilər. Bəzən bu uyğunsuzluq sevgini "illüziya" kimi dərk etməyə gətirib çıxarır.

Keçicilik hissi: İnsanlar arasında münasibətlər dəyişə bilər. Əvvəllər güclü hiss edilən sevgi zamanla sönə bilər. Bu dəyişiklik sevginin illüziya olduğunu düşündürə bilər.

Digər bir tərəfdən sevgi, insan həyatında dərin və həqiqi bir dəyər kimi də görünür:

Bağlılıq və empatiya: Sevgi yalnız hormonlardan ibarət deyil. İnsanlar bir-birlərinə bağlanır, empatiya qurur və qarşılıqlı dəstək göstərir. Bu bağlar illüziya deyil, həyatı daha mənalı edir.

Fədakarlıq: Sevgi çox vaxt özündən keçməyi, başqasının rifahını öz maraqlarından üstün tutmağı öyrədir. Bu cür fədakarlıq illüziya deyil, əsl güc və həqiqətdir.

Zamanla dərinləşmə: Əgər sevgi sadəcə hormonların oyunu olsaydı, uzun illər davam edən münasibətlərdə sevginin möhkəmlənməsi izah edilə bilməzdi.

Sevgi nə tam illüziyadır, nə də yalnız bioloji və ya romantik bir anlayışdır. Onun mahiyyəti, insanların onu necə yaşamasından asılıdır:

Sevgi özünü kəşf etməkdir: Sevdikdə, yalnız başqasını deyil, həm də özünü tanıyırsan. Öz zəifliklərini, güclü yanlarını və həqiqi arzularını görürsən.

Sevgi həyatın bir güzgüsüdür: İnsan sevərkən həyatın gözəlliyini, ağrısını və mənasını daha dərindən dərk edir.

Sevgi əlaqədir: Sevgi yalnız romantik münasibətlərdə deyil, dostluqda, ailədə və hətta təbiətə qarşı hisslərdə də mövcuddur. Bu, insanların bir-birinə bağlanması və bir bütövün hissəsi olmaq ehtiyacından doğur.

Sevgi illüziya kimi hiss oluna bilər, əgər yalnız mükəmməl və ideal bir təcrübə gözləyirsinizsə. Lakin sevgi, hər şeyin öz təbii axarında olduğunu qəbul etdikdə, insana ən dərin və həqiqi mənanı verə bilər. Onun içindəki ağrı, sevinc, fədakarlıq və hətta xəyal qırıqlıqları həyatın gerçəkliyini öyrədir.

Nəticədə, sevgi hər kəs üçün fərqlidir. Bəlkə də illüziya deyil, sevgiyə baxışımızın özü illüziya ola bilər. Sevgi özlüyündə bir vəziyyətdir – onu necə yaşadığımız isə bizim seçimimizdir.

Hər birimizin həyatında yazılmamış bir hekayə var. Bəzən bu hekayənin necə başlayacağını bilmirik, bəzən isə onu yazmağa cəsarətimiz çatmır. Amma unutmamalıyıq ki, qələm bizim əlimizdədir. Həyatın ağ səhifələrinə nə yazacağımızı yalnız biz seçirik.

Çox vaxt kənardan başqalarının uğurlarını görüb düşünürük ki, onlar çox fərqli insanlardır. Amma həqiqət budur: hər böyük hekayə bir başlanğıcla başlayır. Kiçik, təvazökar, bəzən qüsurlu görünən bir başlanğıc… Amma əsas olan başlamaq və davam etməkdir.

Səhifələr boş qaldıqca, sənin hekayən də yazılmamış qalacaq. Hər şey üçün uyğun zaman gözləmə, çünki mükəmməl an heç vaxt gəlməyəcək. Mükəmməlliyi axtarmaq əvəzinə, hərəkət etməyə başla.

Hər addım, hər cümlə, hər səhifə sənin seçiminlə yazılır. Nə qədər gecikdirsən, o qədər çox şeydən məhrum olacaqsan. İndi başla!

1. Kiçik başlanğıclardan qorxma. Uğur kiçik addımların toplusudur.

2. Səhvləri qəbul et. Hər səhv bir dərsdir. Hekayənin maraqlı olması üçün təcrübələr lazımdır.

3. Öz səsini tap. Başqalarını təqlid etmə – sənin hekayən sənə məxsusdur.

4. Hər gün bir səhifə yaz. Kiçik addımlar böyük nəticələrə aparar.

Bəlkə bu gün cəsarətin çatmır, amma düşün – illər sonra geriyə baxanda yazmadığın hekayə üçün peşman olmaq istəyirsənmi? Sən öz yolunu özün yarada bilərsən. Sən hər bir səhifəni dolğun və mənalı edə bilərsən. Sadəcə əlindəki qələmdən istifadə et...

Bu yazı sənin üçün oyanış çağırışıdır. Əgər indiyə qədər kiminsə sənə deməsini gözləyirdinsə, indi mən deyirəm: Sən bacararsan. Qələm əlindədir. Hekayəni yazmağa başla.

Qeyd:

"Qələm əlindədirsə" - Həyatdasansa və yaşayırsansa

"Hekayəni yazmağa başla" - Hansı həyatı yaşamaq istəyirsənsə, onun üçün çalış.

Bu gün qeyd dəftərimə bir dərs yazmaq istəyirəm: Həyatın kiçik anlarını qiymətləndir.

Niyə böyük hadisələrdən çox kiçik şeylər? Çünki böyük hadisələr nadirən baş verir, amma kiçik gözəlliklər hər gün bizə təqdim olunur. Onları görmək üçün tələsməmək, bir az diqqətli olmaq kifayətdir.

Məsələn, dünən əlimdə bir fincan isti qəhvə ilə oturub sükuta qulaq asdım. Bu an mənə dünyadakı hər şeyin müvəqqəti olduğunu və hər bir anın nə qədər dəyərli olduğunu göstərdi.

Bu gün yazımın sonunda özümə bir sual verirəm: Sabahı necə fərqli bir gözlə görə bilərəm?

Cavabı dəftərimin növbəti səhifəsində olacaq... Sən də, əziz oxucu, bir dəftər aç və kiçik anların böyük mənasını yazmağa başla. 😊